پشت پرده اخبار جعلی هفته اول مهر؛ تلگرام و رسانه های خارجی در صدر تولید شایعات

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، بررسی ها نشان می دهد شمار خبر های جعلی در هفته اول مهر، 30 مورد بیشتر از هفته پایانی شهریور بوده است. سفر رئیس جمهور به نیویورک، تنش های منطقه ای و پرونده هسته ای از جمله موضوعاتی بودند که بر افزایش این اخبار تأثیر گذاشتند. سرعت انتشار تکذیبیه ها نیز در این هفته بیشتر از هفته آخر شهریور بود.

در ادامه، مهم ترین تکذیبیه های پربازدید این بازه بررسی می شوند.

تکذیبیه ها بیشتر از خبر های اولیه بازدید داشتند

این 12 خبرِ تکذیب شده در مجموع حدود 57٫4 میلیون بازدید داشته اند؛ درحالی که بازدید تکذیبیه های مربوط به آنها از 107٫5 میلیون فراتر رفته است. به این ترتیب، تکذیبیه ها نزدیک به 1٫9 برابر خبر های اولیه بازدید داشته اند؛ اختلافی در حدود 50 میلیون بازدید.

این آمار نشان می دهد که در این فهرست، تکذیبیه ها مجموعاً بیشتر از ادعا های اولیه دیده شده اند. البته تعداد بازدید به تنهایی نشان دهنده شمار مخاطبان یکتا یا میزان باورپذیری یک خبر نیست.

موضوعات سیاسی و خارجی در صدر

بیشترین بازدید در میان خبر های جعلی به ادعای «جدی شدن دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا» اختصاص دارد که 9 میلیون و 650 هزار بار دیده شده است. پس از آن، ادعای بازگشت بیژن مرتضوی به ایران با حدود 6٫8 میلیون و ادعای باز بودن تنگه هرمز با حدود 6٫4 میلیون بازدید قرار دارند.

در میان تکذیبیه ها نیز موضوعات سیاسی و بین المللی پربازدید بوده اند. تکذیبیه ادعای «مقابله به مثل نظامی ایران» با 14 میلیون و 580 هزار بازدید در رتبه نخست قرار دارد و تکذیبیه خبر مذاکرات ایران و آمریکا، با 13 میلیون و 657 هزار بازدید، رتبه دوم را به خود اختصاص داده است.

بخش بزرگی از فهرست نیز به موضوعاتی مانند مذاکرات، تنگه هرمز، پروازها، پرونده هسته ای و حاشیه های سخنرانی در سازمان ملل مربوط است. این موضوعات نشان می دهند که اخبار مرتبط با سیاست خارجی و تحولات منطقه ای سهم عمده ای از خبر های پربازدید تکذیب شده را تشکیل داده اند.

منابع انتشار و تولید

بر اساس اطلاعات ارائه شده، تلگرام بیشترین سهم را در انتشار اخبار جعلی داشته است. همچنین، رسانه های بین المللی خارجی و رسانه هایی که در گزارش «معاند» توصیف شده اند، با سهم 85درصدی، بیشترین سهم را در تولید این اخبار داشته اند.

نسبت بازدید تکذیبیه به خبر اولیه

در هر 12 مورد، بازدید تکذیبیه از بازدید خبر اولیه بیشتر بوده است. بیشترین فاصله نسبی به ادعای انصراف ایران از پیش شرط های بازگشایی تنگه هرمز مربوط می شود: خبر اولیه حدود 149 هزار بازدید داشته، درحالی که بازدید تکذیبیه آن به حدود 2 میلیون و 76 هزار رسیده است.

در مقابل، درباره ادعای مذاکرات ایران و آمریکا، هم خبر اولیه و هم تکذیبیه آن بازدید بالایی داشته اند و هر دو در میان موارد پربازدید قرار می گیرند. بنابراین، بازدید بالای یک تکذیبیه لزوماً به این معنا نیست که خبر اولیه دامنه انتشار محدودی داشته است.

جمع بندی

داده های این فهرست سه نکته را برجسته می کنند: سهم بالای موضوعات سیاسی و بین المللی، بیشتر بودن مجموع بازدید تکذیبیه ها نسبت به خبر های اولیه و توجه گسترده مخاطبان به هر دو نوع محتوا. در این بازه، تلگرام پرتکرارترین بستر انتشار بوده و رسانه های بین المللی خارجی و رسانه هایی که در گزارش «معاند» توصیف شده اند، بنا بر داده های ارائه شده، سهم عمده ای در تولید اخبار جعلی داشته اند.

برای ارزیابی دقیق تر دامنه انتشار و اثرگذاری تکذیبیه ها، آمار بازدید به تنهایی کافی نیست و باید اطلاعاتی مانند شمار مخاطبان یکتا و میزان بازنشر نیز در نظر گرفته شود.